Information & Resources

Find information and resources to help manage your pain.

Get Help & Support

Find the tools you need to
help you manage your pain.

Get Involved

Help make a real difference to people
in the UK living with chronic pain.

About Us

Find out about Pain Concern and how
we can help you.

Trawsgript – Airing Pain (Sôn am Boen) Rhaglen 50: Gwasanaethau yn y gymuned ar gyfer poen

Meddygfa’r med­dyg teu­lu, mewn gal­wad ffôn neu glin­ig poen: ble ddy­lai rhe­o­laeth poen gym­ryd lle?

Cefnog­wyd y prosiect dar­lle­du a chy­fiei­thu hwn gan Ymd­diriedolaeth Oakdale.

To lis­ten to this pro­gramme, please click here.

‘Bydd gwasanaethau rhe­oli poen da, wedi eu lle­oli yn y gymuned, yn gwneud gwa­ha­ni­aeth enfawr i fywydau unigo­lion ac i’r GIG,’ med­dai Sue Beck­man, oedd yn siarad ar ran Uned Cefno­gaeth a Dos­barthu GIG yng Nghy­far­fod Gwyd­donol Blyny­d­dol Cymdei­thas Poen Cym­ru. Ond beth fydd symud gwasanaethau poen i’r gymuned yn ei olygu?

Mae Beck­man, ynghyd ag arbe­nig­wyr poen Mark Ritchie, Mark Tur­tle a Rob Davies yn cyn­nal trafo­daeth ynghylch y mater all­wed­dol — ble ddy­lai rhe­o­laeth poen gym­ryd lle. 

Yn aml med­dy­gon teu­lu ydy’r rhai sydd agosaf i’r ‘gymuned’ – maen nhw’n aml yn gweld cleifion dros gyfn­od o fly­ny­d­doedd, ond mae hyf­ford­di­ant cyfyn­gedig mewn poen cronig a diffyg amser mewn apwyn­ti­adau yn achosi prob­le­mau. Bydd y pan­el­wyr hefyd yn trafod yr heri­au o ddod â gwasanaethau’n nes i gymunedau cefn gwlad Cym­ru, tra’n sicrhau bod cymaint o bobl â phosi­bl yn gal­lu cael gafael ar wasanaethau poen trwy ddefny­d­dio trafni­di­aeth gyhoed­dus. Yn olaf, gal­lai symud gwasanaethau o’r clin­ig poen lwyd­do i ‘ddad-fed­dy­gini­aethu’ poen cronig trwy achosi gwei­th­wyr iechyd proffe­siynol a’u cleifion i ‘fed­dwl tu allan i’r blwch’?

Paul Evans: Rydych chi’n gwran­do ar Air­ing Pain (Sôn am Boen), y rha­glen sy’n dod atoch dan nawdd Pain Con­cern, elusen yn y DU sy’n gwei­thio i helpu, cefno­gi a rhoi gwybo­daeth i bobl sy’n byw gyda phoen ynghyd â gwei­th­wyr iechyd proffe­siynol. Paul Evans ydw i, ac ari­an­wyd y cyn­hyrchi­ad hwn gan grant ‘Gwo­brau i Bawb’ (Awards for All) o Gronfa’r Loteri Fawr yng Nghymru.

Mae Cymdei­thas Poen Cym­ru yn cyn­nal ei gyfar­fod gwyd­donol blyny­d­dol bob hydref, ac i wlad sydd – sut fedra’i ddweud hyn? – yn heri­ol yn ddaeary­d­dol, mae’n gyfle amhrisi­ad­wy i bobl sy’n gwei­thio ym maes poen yng Nghym­ru i ddod at ei gily­dd, i drafod ymar­fer gorau – ac, ie, gwlei­dy­d­di­aeth poen – ac yn y pen draw i greu gwasanaeth gwell ar gyfer y claf. Y Cadeiry­dd ydy Dr Mark Tur­tle, anes­thety­dd ymg­y­n­g­horol yn arbe­ni­go mewn rhe­o­laeth poen yn Sir Gaerfyrd­din. Ac yng nghy­far­fod eleni gofyn­nais iddo oedd myny­chter poen cronig yng Nghym­ru yn wahanol i wledy­dd eraill y DU.

Dr Mark Tur­tle: Does dim byd fyddai’n awgry­mu bod y myny­chter yng Nghym­ru yn wahanol i unman arall – rhy­wle rhwng yr ard­de­gau uchel a’r ugeini­au isel yn nher­mau can­ran. Beth all fod yn wahanol, ac un o’r pethau rydyn ni wedi bod yn ei drafod y dyd­di­au diwethaf ‘ma, ydy’r effaith ar unigo­lion, sut mae gwa­hanol bobl yn ymdopi â phoen. Er enghraifft roedd llaw­er o siarad am bobl yn y cymoedd, pobl mewn ardaloedd pen­odol yn ne Sir Ben­fro, ble efal­lai eu bod yn dod ar draws anaw­ster­au cymdei­tha­sol syl­wed­dol, tra bo pobl mewn ardaloedd eraill yng nghefn gwlad Cym­ru, er enghraifft, yn ymdopi mewn ffordd hol­lol wahanol. Fel­ly, nid myny­chter y brob­lem yw’r pwynt ond y ffordd mae pobl yn ymdopi a delio â’r hyn all fod…. Yn ben­dant mae’n fater sy’n rhaid ei ystyried.

Evans: O saf­b­wynt y claf, ydy cleifion o amgylch Cym­ru, o wahanol ardaloedd yng Nghym­ru, yn cael mwy neu lai o anhaw­ster na’u cyfateb­wyr mewn ardaloedd eraill?

Dr Tur­tle: I gael gafael ar wasanaethau…

Evans: I gael gafael ar a gwybod am wasanaethau.

Dr Tur­tle: Ie, ie. Rydw i’n med­dwl mai un o’r pethau sydd wedi dod drosodd yn eitha cryf yn y dyd­di­au diwethaf yw’r anghy­far­taledd rhwng gwa­hanol ardaloedd. Yn nhermau’r gwasanaeth cyfan – mae un neu ddwy ardal ble mae pobl yn gor­fod tei­thio ymhell iawn i gael unrhyw fath o wasanaeth – ac hefyd yr hyn sy’n gyn­wysiedig yn y gwasanaeth. Mae’n eitha did­dorol. Er enghraifft, dan­gosodd rhy­wun arch­wil­i­ad o’r gwasanaethau i ni, ac mae gan Powys, sy’n ardal â phoblo­gaeth was­garedig iawn, wasanaethau da iawn mewn rhai agwed­dau, er nad ydyn nhw wedi eu cano­li o amgylch prif Ysby­ty Gyf­fredi­nol Dos­barth, er enghraifft. Mae ardaloedd fel Ceredi­gion er enghraifft, ble nad oes llaw­er o wasanaethau o gwbl. Mae gwa­hanol glin­i­gau, sydd â dis­gy­blaethau gwa­hanol fel­ly mae’r cyfan yn wahanol.

Yna dydyn ni braidd â mynd trwy’r haen gyntaf i edrych ar y berthy­nas rhwng y gwasanaethau sydd ar gael a maint cywir y boblo­gaeth. Fel­ly er enghraifft, does dim ystyr­i­aeth wedi ei roi i’r ffaith bod y boblo­gaeth mewn ardal ben­odol yn fawr iawn ac fel­ly dylai’r gwasanaethau fod yn llaw­er gwell. Nawr, mae hyn­ny hyd yn oed cyn i ni ddechrau edrych ar sut mae pobl yn cael gafael arnyn nhw, sut maen nhw’n cael eu hys­by­se­bu, i unigolyn sut maen nhw’n gwybod beth sydd ar gael ac yn ben­dant mae’n rhaid cael llaw­er mwy o waith ar hynny.

Evans: Dr Mark Tur­tle. Wel, pwynt ffocws y dydd oedd sesi­wn wedi ei roi drosodd yn gyfang­w­bl i’r union bwnc ble roedd pan­el o dri o wei­th­wyr iechyd proffe­siynol blaen­llaw ym maes poen yn arch­wilio mate­ri­on ynghylch gwasanaethau poen yn y gymuned. Y pan­el­wyr oedd Dr Rob Davies, arbe­nig­wr mewn rhe­oli poen gyda Bwrdd Iechyd Cwm Taf, Dr Mark Ritchie, med­dyg teu­lu yn Abertawe gyda did­dordeb arbe­nigol mewn poen, a Sue Beck­man o Uned Cyflen­wi a Chy­morth Lly­wodraeth Cymru.

Sefy­dl­wyd hwn­nw gan Lywodraeth Cynul­li­ad Cym­ru, a gyfeiri­wyd ato wedyn fel LlCC, i gynorthwyo’r GIG (Gwasanaeth Iechyd Gwladol) Cym­ru i gyflawni ei dargedau all­wed­dol a lefel y gwasanaeth. Term arall neu acronym a son­nir amdano yma ydy FfACh, neu Fframwaith Ansawdd a Chan­ly­ni­adau (QOF — Qual­i­ty and Out­comes Frame­work). Mae hwn yn gyn­l­lun ysgogol ar gyfer med­dy­gon teu­lu yn y DU, yn eu gwo­br­wyo am pa mor dda maen nhw’n gofalu am eu cleifion, dros ystod o adran­nau, drwy sys­tem bwyn­ti­au. Yn syml, po uchaf y sgôr, yr uchaf fydd y wobr ari­an­nol i’r fed­dyg­fa. Does dim QOF ar gyfer poen. Fel­ly gyda’r jar­gon y tu ôl i ni, gadewch i ni ymuno â’r drafo­daeth. Y cadeiry­dd ydy Dr Mark Turtle.

Dr Tur­tle: Rydyn ni wedi dewis tri unigolyn sy’n hyderus, ddim yn eistedd yn ôl, fel­ly rwy’n gob­ei­thio byd­dan nhw’n ymgym­ryd â’r drafo­daeth hon yn egnïol. Sue.

Sue Beck­man: Diolch Mark, a diolch yn fawr iawn, rydw i’n teimlo’n frein­tiedig iawn i fod yma i ddweud y gwir. Mae hyn yn eitha cyf­frous, ac mae cael fy ystyried fel rhy­wun sy’n gwybod rhy­w­beth am boen yn braf iawn oher­wydd pe baech wedi gofyn i mi ychy­dig o fly­ny­d­doedd yn ôl am bwysi­gr­wydd gwasanaethau poen cymunedol fasai gen i ddim clem. Rydw i’n radi­ograffy­dd diag­nos­tig o ran gal­wedi­gaeth – rydw i wedi rhoi pelydr‑X i law­er o bobl yn fy amser sy’n diod­def o bob math o gyfly­rau ac o boen ofnad­wy. Ond wnes i ddim med­dwl un waith – ac mae gen i gywily­dd i gyfad­def hyn­ny – dim un waith wnes i fed­dwl llaw­er am sut maen nhw’n cael gafael ar reoli’r poen yn eu bywydau.

A does dim ond dau beth sydd wedi gwneud i mi fed­dwl am hyn­ny yn y blyny­d­doedd diwed­dar. Un oedd ffocws y gwaith roed­den ni’n ei wneud yn yr Uned Cyflen­wi, ac mae’n ddr­wg gen i bod hyn yn ymwneud ag ortho­pe­deg, ond hwn­nw oedd yr unig fodd i ni wneud hyn. Un oedd poen yn y gwar a’r cefn, pan yn sydyn agor­wyd fy lly­gaid i bwysi­gr­wydd poen y bobl yn y sefyll­fa hon, yn diod­def poen yn eu gwar a’u cefn, a beth mae poen yn ei wneud i bobl, a doed­dwn i ddim wedi med­dwl llaw­er am hyn o’r blaen oher­wydd rydw i wedi bod yn ffo­dus nad ydw i’n diod­def llaw­er fy hunan. Yr ail beth ydy gwylio fy mam yn ddy­d­di­ol yn ymdrechu mewn poen a ddim yn gal­lu cael gafael ar y math o reo­laeth poen y baswn i’n dymuno iddi ei gael.

Fel­ly gwnaeth y ddau beth yna i mi fed­dwl. Nawr mi fasech chi wedi med­dwl y byd­dai hynny’n aml­wg fel­ly gwneth hyn­ny i mi fed­dwl, “Wel, os nad ydy e’n aml­wg i ti Sue, i bwy arall ydy e ddim yn aml­wg?” Ac mae’n rhaid i mi ddweud, gyda thrist­wch, nad yw hyn yn aml­wg i law­er o bobl a dyna pam rydw i’n med­dwl nad ydyn ni wedi cael cymaint o fud­dsod­di­ad mewn gwasanaethau poen cymunedol y basech chi i gyd yma, rydw i’n siwr, yn ei ddy­muno, ac i ddweud y gwir rydw i’n credu’n angerd­dol iawn y bydd gwasanaethau poen cymunedol da yn gwneud gwa­ha­ni­aeth enfawr i fywydau unigo­lion a chael effaith gadarn­haol a chost-effei­thi­ol ar y GIG yn gyfan.

Rydw i’n cre­du mai dau ddeg wyth mili­wn o bun­noedd oedd y ffig­wr wedi ei ddy­fyn­nu i mi fel cost poen gwar a chefn mewn pre­scrip­si­wns yn unig yng Nghym­ru. Rydw i’n med­dwl bod hynny’n rhy­w­beth i fed­dwl amdano o ddifrif ac heblaw am hyn­ny, med­dyli­wch am y bobl fyddai’n gal­lu cael gafael yn gyflym ar ryw­beth fyddai’n gwella ansawdd eu bywydau yn fwy nag ydy e nawr. Fel­ly, ar sail hynny’n unig, rydw i’n cyflwyno fy achos eu bod yn rhy­w­beth pwysig iawn i’w gwthio i’r blaen.

Dr Tur­tle: Diolch Sue. Rob.

Rob Davies: Mae wyth deg y cant o holl gyswllt med­dy­gol (gyda ‘m’ fach) mae cleifion yn ei gael gyda chlin­ig­wyr, 80% o’r holl gyswllt ag elfen o boen ynd­do. Nawr cymhar­wch hyn­ny â’r 0.9% o amser mae myfyri­wr israddedig yn ei dreulio ar hyf­ford­di­ant mewn poen. Fel­ly rydw i’n cre­du bod cwesti­wn mawr yma. Mae’r syni­ad o symud poen i mewn i’r gymuned, yn nhermau’r gwasanaethau rydyn ni’n eu cyflen­wi, mae’n rhaid i ni ofyn nifer enfawr o gwestiy­nau. Beth ydyn ni’n fed­dwl wrth symud poen i mewn i’r gymuned? Beth ydy’r gymuned? Ac ydyn ni wir eisi­au colli’r holl leoedd a’r bobl hyn­ny sy’n darparu gwasanaeth eisoes? Fel­ly hof­fwn i chi fed­dwl am y ddau gwesti­wn yna: Beth yw ystyr symud poen i mewn i’r gymuned? Gyda phwy ydyn ni’n delio? Ble ydyn ni’n delio ag e? A sut ydyn ni’n delio ag e?

Tur­tle: Diolch. Mark.

Mark Ritchie: Beth yw poen? I mi nid y diffini­adau hyfryd yn y llyfrau gosod ydy poen ond yr hyn mae’r claf yn ei ddweud wrtha i ydy e, yn y pen draw. Ac mae Rob wedi ei fynegi’n gryno iawn mai 0.9% o hyf­ford­di­ant sydd ar boen. Mae e’n iawn, mae hynny’n cyn­nwys poen aci­wt, nid hyn­ny ydy poen cronig. Pan edrych­wch chi ar boen cronig yn hyf­ford­di­ant yr israddedi­gion med­dy­gol yn y wlad hon, mae rhwng pedair a chwech awr yn cael eu treulio arno, yn dibyn­nu ar ba brifys­gol rydych yn ddigon ffo­dus o fynd iddi. Ag ystyried hyn­ny, rydw i’n med­dwl bod ein med­dy­gon teulu’n ymdrin â phoen yn eitha da, ag ystyried yr ychy­dig hyf­ford­di­ant rydyn ni wedi ffw­danu ei roi iddyn nhw.

Pe baem yn gal­lu lledaenu’r hyf­ford­di­ant yna ychy­dig mwy, yna gal­lai ddod yn fwy seiliedig ar y gymuned, ond ni ddy­lai hyn­ny olygu ein bod yn gwneud i ffwrdd â’n cyd­wei­th­wyr mewn gofal eil­radd na gwaredu’r clin­i­gau gofal eil­radd hyn­ny. Bydd eu hangen i ryw rad­dau ond mae’n dibyn­nu sut rydyn ni’n rhyn­g­wei­thre­du hyn­ny gyda gwasanaeth da’n seiliedig ar y gymuned. Ac rydw i’n med­dwl y dylai’r gwasanaeth fod yn un rhyn­g­wei­thredol a chy­dgy­syll­ti­ol, nid y gymuned yn erbyn gofal eil­radd: rydw i’n med­dwl y dylid ei gydgysylltu.

Tur­tle: Iawn, diolch yn fawr iawn. Dyna saf­b­wyn­ti­au cyntaf ein pan­el­wyr. Nawr gadewch i ni weld a all­wn ni herio’r saf­b­wyn­ti­au hyn­ny neu eu cael i ehangu ychy­dig gyda chwestiy­nau. Fy ngh­westi­wn cyntaf i ydy: ‘Ar ei ben ei hun, onid y ffordd fwyaf effeithlon o drin poen cronig ydy mewn mod­el amld­dis­gy­blaethol, mod­el aml­fodel? Myne­di­ad hawdd i’r claf, trafni­di­aeth, hygyrchedd y clin­ig­wr i ganlyniadau’r del­wed­dau, cyfathrebu’r tîm pan mae’r tîm wedi ei was­garu dros ardal poblo­gaeth – sut all­wn ni ores­g­yn y prob­le­mau hyn?’ Rob.

Davies: Iawn. A chym­ryd yr ail bwynt yn gyntaf: mae dos­ra­ni­ad y boblo­gaeth rydyn ni’n delio ag e a’r gal­lu i gael staff at ei gily­dd yn awgry­mu y dylen ni gael lle pen­odol i wei­thio ynd­do. Rydyn ni wedi cyn­nal clin­i­gau mewn med­dygfey­dd, lle mae ymg­y­n­g­hor­wyr wedi mynd allan i’r med­dygfey­dd – rydych chi’n teithio’n bell i weld tri chlaf yn unig efal­lai. Fel­ly mae’n gwneud syn­nwyr i mi i gael lle­o­li­ad pen­odol a dod â’r claf i’r lle­o­li­ad hwn­nw. Ac yna mae’r cwesti­wn ynghylch, ‘Iawn, sut ydyn ni’n eu cael nhw i ddod yno?’ Mae prob­le­mau trafni­di­aeth, per­chno­gaeth car a myne­gri­fau amd­di­fadedd i gyd yn berthnasol.

Cleifion, pe bai gand­dyn nhw ysby­ty ar ste­pen eu drws, byd­den nhw’n hof­fi gal­lu defnyddio’r ysby­ty i bopeth. A dyma’r hyn wnaethon ni ei ddar­gan­fod wrth symud i mewn i un o’r ysby­tai cymunedol oher­wydd roedd ein ysby­ty pre­sen­nol ar lwybr bws cydnaby­ddedig, roedd yn agos at draf­fordd, roedd pobl yn gwybod ble oedd e, roedd pobl yn gal­lu cyrraedd yna. Am gyfn­od gwed­dol hir wedyn ces gwynion gan gleifion yn dweud ‘Pam ydych chi’n ei wneud e fyny yma? All­wn ni ddim cyrraedd yma, does dim bysi­au yn dod i fyny yma.’ Mae’n bwynt pwysig i’w ystyried os ydych chi’n mynd i symud pethau i mewn i’r gymuned, mae hynny’n iawn ond ei fod yn lle­ol i’r claf arben­nig hwn­nw. Os oes gen­nych dal­gylch eang mae’n rhaid med­dwl yn strat­e­gol yn nher­mau ble rydych chi’n mynd i leoli rhan o’r gwasanaeth.

Tur­tle: Mark.

Ritchie: Faswn i ddim yn pigo beiau yn y brob­lem bosi­bl yna o gwbl. Fodd byn­nag, mae man­tei­sion cryf iawn mewn bod yn nes at ble mae’r cleifion. Rhai o’r man­tei­sion hyn­ny ydy, gall­wn gych­wyn dad-feddyginiaethu’r brob­lem hon, ac fel rydyn ni’n ei weld pan awn ni i Gymdei­thas Poen Pry­dain…. Roedd rhy­w­beth fel han­ner y dar­lithoedd yng nghy­far­fod diwethaf Cymdei­thas Poen Pry­dain yr es i iddo ddim am gyf­fu­ri­au mwy­ach. Roed­den nhw ar seico­leg, ar dech­ne­gau ffi­sio­ther­a­pi, ar dech­ne­gau corf­forol yn hytra­ch na thech­ne­gau fferyllol.

Mae llaw­er o’r cleifion hyn, pan maen nhw’n dod i’r ysby­ty, yn cre­du eu bod wedi dod am bigiad arall neu fed­dy­gini­aeth arall. Dydw i ddim yn mynd i ddibrisio’r trini­aethau hyn­ny o gwbl; pan fo nhw’n briodol dylid eu defny­d­dio. Ond yr hyn rydw i’n mynd i ddweud ydy os fyd­dwn ni’n symud hyn allan o amgylchedd yr ysby­ty, bydd pobl yn dechrau med­dwl tu allan i’r blwch yna, a byd­dan nhw’n med­dwl am ddull ehangach a gwa­hanol i dde­lio â’u prob­lem, ac, yn ben­dant, rydyn ni wedi gweld can­ly­ni­adau da iawn.

Tur­tle: Sue.

Beck­man: Y gair ‘cymuned’ gal­laf ddweud fel ffaith fod hyn yn hol­lol gywir, mae deuo­li­aeth nawr ynghylch y ffordd rydyn ni’n siarad ac rydw i mor euog ag unrhy­wun arall. Rydw i’n dweud, ‘Ydyn ni’n siarad am ofal yn y gymuned neu ofal eil­radd?’ I ddweud y gwir, rydw i’n mynd i orf­fen gwneud hyn­ny ac rydw i’n mynd i gych­wyn dweud mai gofal eil­radd a gofal syl­faenol blaenorol yw nawr y gymuned o drini­aeth sydd gen­nym. Ac rydw i’n med­dwl mai’r hyn y dylen ni wneud ynghylch y cwesti­wn hwn yw dweud, ‘Wel, sut mae ein poblo­gaeth yn edrych? Pa ffordd sydd gen­nym ni yn y cyffini­au? A beth ydy’r ffordd orau i ddarparu’r gwasanaethau hyn­ny?’ Fel­ly nid yw un maint yn gwed­du i bawb. Nid y sefyll­fa hen ffasi­wn o gleifion allanol / med­dyg teu­lu ydy e. Dyma’r hyn ydy e: ‘Dyna ein demograf­feg, dyna ein gwledi­gr­wydd – sut ydyn ni’n mynd i reoli hyn­ny?’ Nawr, bydd hynny’n golygu cyn­l­lu­nio eitha cly­far ac rydw i’n hol­lol siwr, pan fyd­dwn i’n gwneud hyn­ny, byd­dwn ni’n gwneud cam­gymeri­adau mawr – ond mi gyrhaed­dwn ni.

Tur­tle: I gym­ryd y pwynt yma chy­dig ymhel­lach, ac yna Mark gewch chi ddod i mewn, alla i ofyn cwesti­wn arall sy’n gysylltiedig yn agos iawn â’r hyn rydyn ni’n ei drafod yma. Mae’n ymd­dan­gos bod trafo­daeth barhaus ynghylch beth yw ystyr cymuned. Beth mae’r pan­el yn med­dwl yw ystyr cymuned? Cartrefi’r cleifion? Med­dygfey­dd? Canol­fan­nau med­dy­gol? Ysby­tai ymy­lol? Ysby­tai cyf­fredi­nol dos­barth? Ac ati. … Nes y gall­wn ni dda­trys hyn, mae’r ffordd ymlaen yn parhau i fod yn eithaf anodd.

Ritchie: Y lleoedd uchod i gyd.

Davies: Rydw i’n med­dwl mai’r lleoedd uchod i gyd ydy cymuned hefyd, ond yr hyn sy’n ddid­dorol ydy gwasanaeth o fewn pum niwrn­od. Does dim ffordd fyd­dwch chi’n cael hyn­ny mewn unrhyw drini­aeth wedi ei drefnu mewn ysby­ty, os nad ydy e’n drini­aeth argyfwng ar gyfer sym­tomau mesurad­wy. Ond wedi dweud hyn­ny, o ble mae’r drini­aeth yn mynd i ddod? Mae’n mynd i ddod o fed­dyg­fa ac mae hynny’n ych­wanegu at yr hyn roed­dwn i’n ei ddweud yn gyn­harach; mae’n rhaid i ni addys­gu ein hymar­fer­wyr ar lefel israddedig fel eu bod oll, i ryw rad­dau, yn gal­lu delio â’r prob­le­mau hyn, er mwyn i ni bei­dio â chael prob­lem enfawr yn cyrraedd clin­i­gau bondichryb­wyll, p’un ai yn y gymuned neu mewn ysbyty.

Rydw i’n med­dwl, beth yw cymuned yn yr achos hwn? Maen nhw’r holl bethau rydych chi wedi sôn amdanyn nhw. Sut rydyn ni’n cofleidio’r gymuned hon­no ydy sut rydyn ni’n tynnu’r pethau gwa­hanol hyn­ny at ei gily­dd. Ac ie, efal­lai ein bod ni’n mynd i orfod tyn­nu gwa­hanol dech­nole­gau i mewn, p’un ai ydy’r rheiny yn Skype, y rhyn­gr­wyd, cyna­dled­da tele­du, beth byn­nag maen nhw i gyd yn bosi­bil­i­adau. Wrth gwrs, dim ond gydag ari­an y dôn nhw’n bosi­bil­i­adau. Fel­ly bydd yn golygu mantoli’r gyl­lideb a phen­derfynu sut all­wn ni roi i’n cymuned – y gymuned gyfan nawr – y gwasanaeth gorau gyda’r ari­an sydd gen­nym ar gael. Bydd hyn­ny, wrth gwrs, yn rhy­w­beth i’r gwlei­dy­d­dion a’n tâl-feistri i ddatrys.

Ritchie: Alla i ddod i mewn gyda phwynt ynghylch med­dy­gini­aeth tele­du a’r mater o wledi­gr­wydd? Rydw i’n med­dwl bod yn rhaid i ni gydna­bod yng Nghym­ru bod, os hof­fwch chi, ardaloedd o Gym­ru ble bydd yr ate­bion yn wahanol. Hefyd mae’n rhaid i ni edrych ar y ffaith fod gan amd­di­fadedd effaith; dydych chi ddim yn mynd i ddefny­d­dio med­dy­gini­aeth tele­du ble mae gen­nych chi bobl sydd ag oedran chwech oed wrth ddar­llen a bod eu gal­lu i ddeall darn o wybo­daeth med­dy­gol mewn cwesti­wn ar y gorau. Fel­ly rydych chi’n mynd i fod yn delio â dis­gri­fi­ad ac esbo­ni­adau wyneb yn wyneb ar gyfer pobl fel yna – byd­dan nhw ddim yn cyfathre­bu gyda chi ar Skype.

Tur­tle: Alla i gyfeirio at gwesti­wn arall nawr? ‘Nid yw’n ymd­dan­gos yn gyfredol bod did­dordeb mawr mewn rhe­oli poen tu allan i fodel med­dy­gol mewn gofal syl­faenol. Ydy hyn yn rhesy­mol? Ac nos nad ydy e, sut ydyn ni’n newid ymgy­syll­ti­ad ein cyd­wei­th­wyr iechyd proffe­siynol sy’n gwei­thio tu allan i ysbytai?’

Davies: Rydw i’n mynd i sefyll i fyny a bod yn ddadleuol. Rydw i’n ei chael yn anodd i ymgy­syll­tu â llaw­er o’m cyd­wei­th­wyr mewn gofal syl­faenol. Mae gand­dyn nhw sys­tem apwyn­ti­adau 10 munud, wedi ei ben­nu gan y lly­wodraeth, sy’n dweud bod yn rhaid i chi weld 6 claf bob awr, ac os byd­dan nhw’n lleihau’r nifer o gleifion fyd­dan nhw’n eu gweld, byd­dan nhw’n dweud wrthyn nhw nad ydyn nhw’n gweld digon o gleifion. Fel­ly, i gych­wyn, mae gen­nym ni’r mod­el yma sydd wedi ei ben­nu gan y wlad­wriaeth yn dweud bod yn rhaid i chi weld hyn a hyn o gleifion bob awr – dyna’r brob­lem gyntaf. Yr ail brob­lem ydy sy’n ateb mewn llaw­er ardalydy QOF a QUIP fel mae’n nhw’n ei alw nawr hefyd, ble rydyn ni’n ceisio codi safonau, ond does dim QOF ar gyfer poen. Felly’r hyn sy’n dig­wydd ydy bod y rhan fwyaf o fed­dygfey­dd yn mynd i ardaloedd ble mae QOFs.

Dydw i ddim wedi fy syn­nu nad oes QOF ar gyfer poen oher­wydd mae’n faes mor fawr ac eang y byddai’n rhaid rhoi swm enfawr o ari­an ynd­do. Fel­ly dyna pam mae wedi cael ei osgoi. Ond y brob­lem ydy eu bod yn canolb­wyn­tio eu sylw ar y meysy­dd maen nhw wedi cael dweud wrthyn nhw am ganolb­wyn­tio eu sylw arnyn nhw, ac hefyd ble mae’r ari­an yn mynd. Mae’n anhy­goel cys­tal mae cle­fyd siwg­wr wedi gwneud ers i QOF ddod i mewn. Mae cle­fyd siwg­wr wedi gwneud yn ard­der­chog ac rydyn ni’n cael can­ly­ni­adau da iawn mewn cle­fyd siwg­wr oher­wydd bod ari­an wedi ei roi yn y cyfeiri­ad hwn­nw ac mae’r can­ly­ni­adau wedi dilyn hynny.

Dydw i ddim yn cre­du bod digon o ari­an wedi ei fud­dsod­di mewn poen. Rydw i yn deall bod cyfyn­giadau ar gyl­lid, dydw i ddim yn dwp­syn sy’n cre­du bod cron­fa diben­draw a did­di­wedd, ond yr hyn rydw i yn ei fed­dwl y bydd yn rhaid i ni wneud ydy bod yn wahanol ynghylch sut rydyn ni’n mynd i dde­lio ag e. Un ffordd o gael myne­di­ad i fed­dygfey­dd ydy pan rydyn ni’n cymys­gu poen â rhy­w­beth arall. Fel­ly er enghraifft, os edrych­wn ar ryw­beth sydd wedi cael ei werthu’n dda i fed­dy­gon teu­lu, fel cle­fyd siwg­wr, os fyd­dwch chi’n rhoi dar­lith, neu rhod­dir dar­lith sy’n cael ei nod­di gan ddi­wydi­ant neu beth byn­nag, ar wahanol ffyrdd o reoli cle­fyd siwg­wr, gall­wch chi sôn am boen niwropathig yn y ddar­lith hon­no, ac efal­lai traf­fer­thion ymgodol; trwy ddod â’r tri pheth hyn­ny i’r aml­wg, sydd i gyd yn berth­na­sol i gle­fyd siwg­wr, yn sydyn rydych chi wedi cael did­dordeb y gynulleidfa.

Tur­tle: Alla i fynd ar ôl y busnes QOF yma. Mae llaw­er o bobl yn sôn am y QOFs ac wrth gwrs dydy pobl sy’n gwei­thio mewn gofal eil­radd ddim yn deall hynny’n llawn. Mae’n ymd­dan­gos ei fod yn cael ei fyne­gi gan nifer fawr o bobl sy’n gwybod bod QOF ar gyfer poen yn brob­lem. Ydych chi’n cytuno gyda hyn­ny? Ac ydy e’n rhy­w­beth sy’n deby­gol o newid?

Davies: P’un ai dylai fod QOF am boen, hyn­ny yw yn y pen draw bydd y lly­wodraeth yn trafod hyn am amser i ddod eto. Beth mae QOF yn ei wneud gydag unrhyw faes hein­tus o fewn med­dyg­fa? Yr hyn mae QOF yn ei wneud, y peth cyntaf ydy, mae’n rhaid i chi greu cofre­str o’r holl gleifion sydd â’r brob­lem yna. Fel­ly gyda cle­fyd siwg­wr, roedd yn rhaid i chi greu cofre­str cle­fyd siwg­wr, fel bod hynny’n dweud ar unwaith wrthych chi faint o gleifion yn eich med­dyg­fa chi sydd â chle­fyd siwgwr.

Ar hyn o bryd does dim y fath gofre­str o boen. Fel­ly does gan y med­dy­gon teu­lu ddim modd ar y foment o ddweud, ‘Dyma faint o bobl sydd â phoen aci­wt a dyma faint o bobl sydd â phoen cronig’. Fel­ly pe bai ond hyn, pe bai hyn­ny oedd yr unig ran o QOF a ddeuai i mewn, pe baen nhw’n dweud dau bwynt y flwyd­dyn am greu cofre­str yn dan­gos faint o bobl sydd â phoen sydd wedi parhau yn hwy na chyfn­od gwella arfer­ol, heibio’r 12 wyth­nos. Hyd yn oed pe baen nhw ond yn gwneud hyn­ny, byddai’n bwynt cych­wyn enfawr oher­wydd byddai’n rhoi syni­ad i ni o faint y brob­lem ar gyfer cyl­li­do yn y dyfodol a darpari­aeth clinigau.

Tur­tle: Rydw i am gael barn Sue ar hyn fel rhy­wun sydd ddim yn fed­dyg ac i geisio gwneud hyn­ny rydw i’n mynd i ddyfynnu’r cwesti­wn hwn: ‘Ar ôl bod ar sec­on­di­ad ar wasanaeth talu gofal eil­radd i sefyd­lu gwasanaeth cymunedol, rydw i wedi gwei­thio gyda med­dy­gon teu­lu ac wedi gweld eu sys­temau. Mae’n ymd­dan­gos i mi bod rha­ni­ad dwfn rhwng gwasanaethau gofal syl­faenol ac eil­radd. Sut all­wn ni gael y ddwy gar­fan hon at ei gilydd?’

Beck­man: Diolch Mark. Wel, yn gwran­do â did­dordeb mawr ar hyn­ny. Mae’n hyfryd clywed grŵp o bobl brwd­fry­dig iawn sydd am weld pethau’n newid ac rydw i’n mynd i ofyn cwesti­wn i chi: oes unrhy­wun yn gwybod a ydy’r Cyfar­wyd­de­bau Dat­blygu a Chomisiynu ar gyfer Poen Anfalaen Cronig (CNNPR) a ddyfeisi­wyd yn 2009 wedi eu did­dy­mu o gwbl?

Tur­tle: Dydyn nhw ddim wedi eu diddymu.

Beck­man: Na. Gwych, dydyn nhw ddim wedi eu did­dy­mu. Ga i gym­ryd eil­i­ad i’ch atgof­fa chi o’r hyn mae rhai oho­nyn nhw’n ei ddweud? Mae’n nhw’n dweud, erbyn Mawrth 2009 y bydd cyn­l­lun­wyr a chomisiyn­wyr yn sicrhau bod cyn­l­lu­ni­au i ad-drefnu gwasanaethau arbe­nigol poen mewn gofal eil­radd, yn seiliedig ar asesi­ad o anghe­nion lle­ol y claf, yn cael eu sefyd­lu i sicrhau bod cleifion â CNNPR yn cael eu brys­ben­nu ac yn cael eu cyfeirio at lwybrau gofal pri­odol sy’n defny­d­dio tys­ti­o­laeth. Nawr mae tri neu bed­war o’r rheiny yn mynd ymlaen i esbo­nio beth yw amcan yr holl waith yna. Nawr, rhaid i ni bei­dio â cholli’r gwaith yna ac rydw i’n med­dwl ein bod ryw­sut ar hyd y ffordd wedi col­li hyn­ny rhywfaint.

Nawr, os nad ydw i wedi cam­gym­ryd a dyma un o’r troeon olaf fyd­da i’n defny­d­dio hwn Rob mae gofal syl­faenol ac eil­radd nawr o fewn byrd­dau iechyd lle­ol. Fel­ly dylen ni ddefnyddio’r cyfar­wyd­de­bau hyn i annog byrd­dau iechyd lle­ol i ddechrau sefyd­lu gwasanaethau o’r math hyn­ny. Dyna beth ddylen ni fod yn ei wneud. Rydw i’n dod o ddull mwy strat­e­gol na’m cyd­wei­th­wyr, sy’n glin­ig­wyr. Mark, pei­di­wch ag edrych arna i pan rydych chi’n sôn am gyl­lid, mae’n fy nychryn i! Oher­wydd dyma pam rydw i’n dweud wrth bobl, ‘Pei­di­wch, plîs, dydw i ddim o’r Lly­wodraeth, rydw i o GIG. Iawn. Nid fy nghyfrifoldeb i ydy gosod y gyllideb!’

[Chw­erthin]

Davies: Mae’n ddr­wg gen i.

Beck­man: Mae’n iawn, mae’n dig­wydd o hyd a dyna pam ro’n i’n awyd­dus i sôn amdano. Fel­ly rydyn ni’n pon­tio hyn­ny i chi, ac rydw i wedi bod yn chwilio am ffordd i mewn ers sbel oher­wydd bod rhai pethau wedi dig­wydd, does dim rhaid i mi siarad amdanyn nhw yn y Lly­wodraeth, ynghylch sut mae’r amodau cronig yn gwei­thio, ac mae oedi wedi dig­wydd. Ac rydw i’n mynd i fynd yn ôl, a dod o hyd i ffordd i mewn eto. Rydw i wedi trio sawl ffordd i mewn oher­wydd, mae’n aml­wg, fel y dywe­doch chi, poen cefn….enfawr. Poen cefn a gwar yw’r parth i mi ganolb­wyn­tio arno ac rydw i’n ddifrifol ynghylch sut y gall­wn ni ei gael yn iawn, wedi ei drefnu gyda dull cymunedol cywir. Fel­ly pei­di­wch ag anghofio am y bobl hyn. Dylech chi fod yn gofyn i’ch byrd­dau iechyd, ‘Beth ydyn ni’n ei wneud ynghylch y cyfar­wyd­de­bau hyn ddaeth allan? Beth ydy fy rôl i ynd­dyn nhw? Sut ydyn ni’n mynd i gym­ryd hyn ymlaen, oher­wydd maen nhw bedair blynedd ar ei hôl hi.’

Tur­tle: Ie, roedd hwnna’n bwynt ro’n i ar fin dweud.

[Chw­erthin]

Tur­tle: Hyn­ny yw, rydw i’n med­dwl mai dyma’r brob­lem bod y geiri­au hyn­ny wedi ymd­dan­gos a bod llaw­er ohonom wedi cyfran­nu at y geiri­au hyn­ny. Ond defny­d­dioch chi y gair ‘oedi’.

Beck­man: Oedi, ie.

Tur­tle: A dyna’r brob­lem mewn gwiri­onedd ynte? Mae’r bros­es wedi oedi.

Davies: Dylen ni ddim fod wedi’n syn­nu am hyn­ny oher­wydd ro’n i’n chwilio am y dyd­di­ad y cafodd ei lofn­o­di. Chi’n gwybod, cyn­hyrch­wyd y ddogfen ei hun ym Mehefin 2008. Mae trob­wll ari­an­nol wedi taro’r gwasanaeth iechyd fel­ly does dim syn­dod ein bod wedi oedi ar hyn. Mae llaw­er o bethau a ystyri­wyd yn fwy gwerth chweil, oher­wydd efal­lai nad ydyn ni wedi gweiddi’n ddigon uchel, ond mae pethau wedi dod i stop yn ari­an­nol. Does dim ari­an wedi bod ar gael ar gyfer llaw­er o bethau. Rydyn ni wedi gor­fod gwneud pethau ar fawr ddim o ari­an a’r rheswm mai fi ydy’r unig gyn­ry­chi­oly­dd o fy mwrdd iechyd ydy bod y gwed­dill oho­nyn nhw’n gor­fod sicrhau eu bod yn y gwaith oher­wydd mae ari­an y dyfodol yn ddibyn­nol ar ofynion a gorch­mynion pen­odol mae gwlei­dy­d­dion wedi myn­nu eu rhoi arnom i gyflawni’r ddogfen hon.

Beck­man: Alla i wneud sylw ar y pwynt yna? Rydw i’n med­dwl bod y pwynt yna a godoch chi’n un da iawn, Rob. Rydw i’n med­dwl bod yna un peth nad ydyn ni’n rhy gly­far yn ei wneud pob un ohonom, ac rydw i’n cyn­nwys fy hun yn hyn, er fy mod i wedi ceisio ar bry­di­au, roedd yn anodd iawn – ydy pwysleisio’n gadarn elfen econo­maidd hyn oll. Dydyn ni ddim yn hof­fi siarad am ari­an, ydyn ni, oher­wydd, chi’n gwybod, nid dyna’n gal­wad cyntaf. Ond ambell waith mae’n rhaid i ni, oher­wydd os mai dyna beth sy’n ein gyrru ar y funud, yna mae’n rhaid i ni brofi pam fod agen­da poen mor effei­thi­ol yn ari­an­nol. A dydyn ni ddim, yn anf­fo­dus, ar y funud, yn rhy gly­far yn gwneud hyn­ny. Fel­ly os ydy rhy­wun yn gly­far, plîs help­wch fi oher­wydd baswn i’n hof­fi gwneud hynny.

Tur­tle: Iawn, rydw i am roi sbaner yn y drafo­daeth. Wrth gwrs y brob­lem ydy difud­dsod­di ac rydyn ni i gyd yn gwybod bod bwce­di o ari­an yn cael ei daflu at bethau sydd ddim o gymorth, dadgy­syll­tu swydd. Nes y gall­wn ni feistroli difud­dsod­di, all­wn ni ddim symud ymlaen.

Beck­man: Mae’n achos rydyn ni wedi ceisio ei ddad­lau o berspec­tif yr uned gyflen­wi nifer o wei­thi­au. Os all­wn ni osgoi peth o faich poen ar bre­scrip­si­wn, i Gym­ru mae hynny’n fordd o ailgyfeirio’r ari­an rydych chi’n ei arbed, oher­wydd bod pre­scrip­si­wns am ddim gen­nym. Pe baech yn dad­lau hyn yn Lloe­gr byddai’n ddadl wahanol, ond yma mae’n arbe­di­ad uniongyr­chol oher­wydd bod gyda ni bre­scrip­si­wns am ddim.

Nawr, yn aml­wg, dydych chi ddim yn mynd i arbed £28 mili­wn ond efal­lai y byd­dech chi’n arbed chwarter ohono, fyddai’n swm anfer­thol o ari­an. Fel­ly po fwyaf o help y gall­wn ei gael i geisio esbo­nio hyn a gwei­thio allan yr elfen ari­an­nol yma, basen ni’n ddi­olch­gar iawn. Cofi­wch, dim ond ffi­gy­rau am y gwar a’r cefn rydw i wedi eu dyfyn­nu, dim ond y gwar a’r cefn. Yng Ngogledd Cym­ru, mae cost y pre­scrip­si­wns – dyna’r oll rydyn ni’n siarad amdano yma – wedi ei ddy­fynu yn £6.4 milliwn.

Tur­tle: Iawn, Mark, ydych chi am ymateb i hynny?

Ritchie: Doed­dwn i ddim yn awgry­mu nad oedd ffyrdd y gallen ni ddod o hyd i restr o’r cleifion hyn. Yr hyn roed­dwn i’n anelu ato oedd y byddai’n ddefny­d­di­ol cael cofre­str QOF, byddai’n amlygu ar gyfer pob med­dyg teu­lu yn unigol oher­wydd mae’n rhaid iddyn nhw…. gyda’r QOF arall mae’n rhaid i chi drefnu rhy­wun i fod yn arweiny­dd cle­fyd siwg­wr ac acti. Cyn gynt­ed ag ydych chi wedi creu QOF mewn poen, bydd yn rhaid i rywun yn y fed­dyg­fa fod yn arweiny­dd poen ac fel­ly byddai’n rhaid i rywun gael chy­dig o addysg o fewn y fed­dyg­fa ar boen ac fel­ly byd­dai gwybo­daeth yn cael ei hymestyn yn y ffordd yna. Fel­ly, doed­dwn i ddim yn golygu na allen ni ddod o hyd i’r data, ac rydw i’n siwr pe baem ni’n chwilio y gallem ddod o hyd iddo. Ond wrth esgus eich bod yn cos­tio arbe­dion o bre­scrip­si­wns – maen nhw’n enfawr.

Ychy­dig fly­ny­d­doedd yn ôl cyn i ni ddod yn ymd­diriedolaeth ar y cyd, gwnaeth Abertawe ymdrech fawr i arbed ari­an, ac rydw i’n cofio, pan oed­dwn i’n arweiny­dd pre­scrip­si­wns yn fy med­dyg­fa am saith mlynedd, a phan es i i’r fed­dyg­fa gyntaf roed­den ni’n rhoi 44% o bre­scrip­si­wns gener­ig. Erbyn i mi adael, pan oed­den ni ymysg y tri prif rai yn rhoi pre­scrip­si­wns gener­ig yn Abertawe, ac yn y flwyd­dyn olaf pan oed­dwn i’n rhedeg y gyl­lideb i’r fed­dyg­fa, arbe­dais £330,000 o’r gyl­lideb ond nid aeth un gein­iog i boen cronig, a dyna’r broblem.

Gall­wn ymr­wymo pobl mewn arbed ari­an ond os na fyd­dan nhw’n gweld…. Os ydyn nhw’n gweld y swm mawr o ari­an yna yn diflan­nu i ryw­beth mawr o’r enw ymd­diriedolaeth a diflan­nu i lawfed­dy­gaeth ortho­pe­dig neu ryw­beth, yna ni fydd yn cyflawni dim. Os edrycha i ar ein hymd­diriedolaeth ni ar y funud, rydw i’n gwybod am un claf sy’n cos­tio £4,000 y mis a rydw i’n gwybod bod tua han­ner cant o’r rhain ar draws yr ymd­diriedolaeth, a phoen yng ngwaelod ei gefn sydd gan y claf hwn ac mae’n defny­d­dio deu­naw lolipop fen­tanyl 800 meicro­gram y dydd. Gwei­thi­wch hyn­ny allan yn gyflym mewn ari­an ac fe wel­wch ei fod yn dod i tua £4,000.

Ar y funud pe bawn i’n llwyd­do i’w newid e, ni fyd­dai un gein­iog yn dod i mewn i gyl­lideb poen cronig, ond i ddweud y gwir dyna’r hyn faswn i’n ei hof­fi oher­wydd baswn i’n hof­fi sefyd­lu clin­ig ar wahân unwaith yr wyth­nos dim ond i weld y cleifion hyn­ny. Cym­ryd y dasg o roi’r pre­scrip­si­wns oddi wrth y med­dyg teu­lu tru­an sydd wedi cael ei orfo­di i wneud hyn. Cym­ryd hyn­ny oddi wrthyn nhw a rhoi’r claf hwn­nw ar fed­dy­gini­aeth briodol fydd ddim yn dinistrio’i ddannedd a mwy na the­byg fydd yn helpu gyda’i gefn, ac ar yr un pryd yn arbed tua han­ner mili­wn y flwyd­dyn, oher­wydd dyna’r poten­sial, dim ond gyda’r grŵp bychan yna o gleifion yn ein hymd­diriedolaeth ni. Fel­ly, rydw i’n siwr bod cleifion tebyg gyda chi, os nad ni ydy’r ymd­diriedolaeth waethaf o gwmpas.

Tur­tle: Nawr mae amser yn mynd ymlaen. Mae gen i un cwesti­wn arall ac rydw i’n mynd i roi cyfle i bob un o’r pan­el­wyr i ddweud brawd­deg neu ddwy ac yna, mae’n ddr­wg gen i bydd yn rhaid i ni orffen.

Evans: Rydw i’n tor­ri ar draws cyn i ni ddod at y cwesti­wn olaf oher­wydd mae amser i mi ddweud diolch i bawb a gymerodd ran yn y drafo­daeth yna yng Nghy­far­fod Blyny­d­dol Gwyd­donol Cymdei­thas Poen Cym­ru – y Doc­to­ri­aid Mark Tur­tle, Rob Davies, Mark Ritchie a Sue Beck­man, a byddaf yn dilyn eu the­ma yng nghyfrol nesaf Air­ing Pain pan fyd­da i’n ymuno â rha­glen rhe­o­laeth poen cymunedol yn y sir fwyaf, ond lleiaf poblog yng Nghymru.

Rdyw i am eich atgof­fa o’r rhy­budd arfer­ol i fod yn ofalus; tra’n bod ni’n cre­du bod y wybo­daeth a’r farn ar Air­ing Pain yn gywir ac yn gadarn yn seiliedig ar y farn orau sydd ar gael, dylech bob amser gysyll­tu â’ch gwei­thi­wr iechyd proffe­siynol ar unrhyw fater yn ymwneud â’ch iechyd a’ch lles. Ef neu hi yw’r unig un sy’n eich adna­bod chi a’ch amgylchi­adau ac felly’n gal­lu gweithredu’n briodol ar eich rhan.

Mae holl raglen­ni Air­ing Pain ar gael i’w lawrl­wytho o wefan Pain Con­cern a gel­lir cael gafael ar gopïau ar CD yn uniongyr­chol o Pain Con­cern. Mae’r holl fanylion cyswllt, pe baech am wneud sylw am y rha­glen­ni hyn trwy ein blog, bwrdd nege­seuon, ebost, Face­book, Twit­ter neu ar bapur, ar ein gwe­fan, sef painconcern.org.uk. Fel­ly, ar ôl dweud hyn­ny, dyma’r cwesti­wn olaf.

Tur­tle: Sut all­wn ni ymgy­syll­tu â gofal syl­faenol i allu­o­gi symud ymlaen tuag at wasanaeth cymunedol? Dim ond rhan o’r mater ydy symud gwasanaethau fodal eil­radd cyfredol i’r gymuned, ond er mwyn i ofal eil­radd ganolb­wyt­nio ar y rhai mwyaf anghenus mae angen gofal cyn­harach ar gyfer cleifion sydd mewn poen. Sut mae’r pan­el­wyr yn med­dwl y gal­lai hyn dde­lio â phrob­le­mau poen yn gynnar?

Davies: Mae’n rhaid i ni hyf­ford­di staff sy’n gwei­thio ar yr adeg yna yn siwrnai’r claf. Mae’n rhaid i ni roi’r teclynau acad­e­maidd angen­rhei­d­i­ol iddyn nhw i dde­lio â hyn. Mae’n rhaid i ni roi’r sgili­au a’r hyder han­fodol iddyn nhw i dde­lio â hyn. Mae’n fater o hyfforddiant.

Ritchie: Rydw i’n cytuno â Rob ei fod yn fater o hyf­ford­di­ant, ond rydw i’n med­dwl ei fod yn rhy­w­beth mwy na hyf­ford­di­ant yn unig i fed­dy­gon. Rydw i’n med­dwl y dylai’r hyf­ford­di­ant gych­wyn gyda’n poblo­gaeth. Mae’n rhaid i ni siarad gyda’n cleifion ac annog hunan-reo­laeth i rad­dau helaeth. Yr unig ffordd wnawn ni hyn ydy trwy addysgu’r claf yn ogys­tal ag addysgu’r med­dyg. Yn y pen draw, rydw i’n cytuno mai addysg ydy’r ateb er mwyn i gan­ran uwch gael eu trin ar lefel is ac yna symud i fyny i’r rhai sydd wir angen bod mewn gofal eilradd.

Tur­tle: Ocê, Sue.

Beck­man: Rydw i’n cre­du bod y ddadl addysg yn ffan­tastig a gwych, ond hof­fwn i gyfuno addysg gyda syn­nwyr newydd o gymuned fel bod yr addysg yn bre­sen­nol ble mae ei angen arno. Does gen­nym ni ddim y ffini­au artiff­isial hyn­ny mwy­ach, ond beth am gael y bobl iawn yn y lle iawn, ble byn­nag mae hynny.

Tur­tle: Diolch yn fawr iawn Sue, Rob a Mark a diolch yn fawr iawn i chi’r gynullei­d­fa. Mae’n ddr­wg gen i na fedr­wn ni fynd ymlaen yn hwy.

[Cymer­ad­wyaeth]


Cyfran­nwyr:

  • Mark Ritchie, Med­dyg Teu­lu yn arbe­ni­go mewn rhe­o­laeth poen
  • Mark Tur­tle, Anes­thety­dd Ymg­y­n­g­horol, Ysby­ty Gyf­fredi­nol Gor­llewin Cymru
  • Rob Davies, Anes­thety­dd Ymg­y­n­g­horol, Ymd­diriedolaeth GIG Pon­typridd a Rhondda
  • Sue Beck­man, Uned Cyflen­wi a Chy­morth Lly­wodraeth Cymru.

Comments

Comments are closed.

https://painconcern.org.uk/cordless-car-vacuum-cleaner-eraclean-best-handheld-vacuum/