Information & Resources

Find information and resources to help manage your pain.

Get Help & Support

Find the tools you need to
help you manage your pain.

Get Involved

Help make a real difference to people
in the UK living with chronic pain.

About Us

Find out about Pain Concern and how
we can help you.

Trawsgript – Airing Pain (Sôn am Boen) Rhaglen 51: Yn ymweld â rhaglen rheolaeth poen yn y gymuned

Mewn­wele­di­adau ymar­fer­ol a phrofi­adau newid bywyd ar gwrs rhe­o­laeth poen yn y gymuned

Cefnog­wyd y prosiect dar­lle­du a chy­fiei­thu hwn gan Ymd­diriedolaeth Oakdale.

To lis­ten to the pro­gramme, click here.

Yn rha­glen flaenorol Air­ing Pain buom yn arch­wilio man­tei­sion ac anfan­tei­sion cym­ryd rhe­o­laeth poen i mewn i’r gymuned. Y tro hwn mae Paul Evans yn tei­thio i Bowys – y sir gyda’r boblo­gaeth leiaf yng Nghym­ru – i weld sut mae rhe­o­laeth poen cymunedol yn gweithio’n ymar­fer­ol yn y rha­glen sy’n cael ei rhedeg gan Ysby­ty Gymunedol Ystradgynlais.

Bydd arweiny­dd y cwrs, Geth­in Kemp yn esbo­nio bod y dull cymunedol yn cani­atáu i dech­ne­gau rhe­o­laeth poen fod ar gael i bobl sydd methu mynd ar y rha­glen breswyl. I bobl lle mae poen wedi cym­ryd drosodd eu bywydau mae’r cwrs yn cyn­nig strate­gaethau i ymdopi â phrob­le­mau emosiynol, yn cyny­d­du eu lefe­lau gwei­thre­du trwy gym­ryd pethau’n araf a thrwy gael noson dda o gwsg.

Mae’r rhai sy’n cym­ryd rhan ar y rha­glen, Toni a Nia, yn esbo­nio beth maen nhw’n obei­thio ei gael ohono. Byd­dwn yn clywed oddi wrthyn nhw eto ar ddi­wedd y cwrs wyth wyth­nos pan fyd­dan nhw’n adlewyrchu ar y dat­bly­giad maen nhw wedi ei wneud – o ddys­gu cyfathrebu’n fwy effei­thi­ol i aild­dar­gan­fod cari­ad at arlu­nio.

Paul Evans: Rydych chi’n gwran­do ar Air­ing Pain (Sôn am Boen), yn dod atoch dan nawdd Pain Con­cern, elusen yn y DU sy’n gwei­thio i helpu, cefno­gi a rhoi gwybo­daeth i bobl sy’n byw mewn poen, ac i wei­th­wyr iechyd proffe­siynol. Paul Evans ydw i, ac ari­an­wyd y dar­lle­di­ad hwn gan grant Gwo­brau i Bawb (Awards for All) o Gronfa’r Loteri Fawr yng Nghymru.

Yn rha­glen flaenorol Air­ing Pain, clyw­som drafo­daeth o Gyfar­fod Gwyd­donol Blyny­d­dol Cymdei­thas Poen Cym­ru. Roedd yn arch­wilio man­tei­sion ac anfan­tei­sion o ddod â gwasanaethau poen i’r gymuned ble mae’r cleifion yn byw. Wrth gwrs, yng Nghym­ru, fel yn Lloe­gr, Iwerd­don a’r Alban, mae ardaloedd gwledig enfawr ble mae’n anodd, neu’n amhosi­bl, i gleifion dei­thio i brif ganol­fan. Felly’n dilyn y drafo­daeth yna, ymwe­lais i â rha­glen rhe­o­laeth poen yn Ysby­ty Gymunedol Ystradg­yn­lais. Roedd Ystradg­yn­lais yn ben­tref glo­faol yn sir enfawr gwledig Powys. Dyma un o’r deu­naw rha­glen rhe­o­laeth poen i bobl â phoen cronig a/neu lles­gedd sy’n cael eu rhedeg bob blwyd­dyn gan ganol­fan rhe­o­laeth poen a lles­gedd yn Ysby­ty Bron­llys yng nghanol­barth Cym­ru. Rhod­dodd Pain Con­cern sylw i’w rha­glen breswyl tair wyth­nos ar Air­ing Pain (rha­glen 5). Gall­wch lawrl­wytho hon­no o wefan Pain Con­cern, sef painconcern.org.uk. Fel­ly ar ôl gadael i’r cyfra­nog­wyr set­lo i lawr yn yr wyth­nos gyntaf, ymu­nais i â nhw ar ddechrau eu hail wyth­nos allan o wyth, ond cyn eu cyfar­fod, gofyn­nais i’r ffi­sio­ther­a­py­dd Geth­in Kemp, un o arwein­wyr y rha­glen, pa mor bwysig ydy cael y cyr­si­au rhe­o­laeth poen a lles­gedd hyn o fewn y gymuned.

Dr Geth­in Kemp: Fel rydych chi’n ymwybodol, rydyn ni’n rhedeg rha­glen rhe­o­laeth poen a lles­gedd ym Mron­llys, ar gyfer pobl sy’n dod i aros gyda ni. Ond mae llaw­er iawn o bobl sydd â bywydau pry­sur sydd methu, neu ddim yn fod­lon, rhoi’r amser, am ba byn­nag rheswm, i fod oddi cartref ar y math­au hyn­ny o gyr­si­au eithaf dwys. Mae hyn yn gal­lu­o­gi pobl i, alla i ddim dweud ei fod ar ste­pen eu drws, i gael myne­di­ad i gwrs sy’n wed­dol agos, ble gal­lan nhw ryn­g­wei­thre­du a chael rhyw lefel o strate­gaethau rhe­oli er mwyn parhau i gael ansawdd bywyd da. Ond pan na allan nhw gym­ryd yr amser, neu’n methu cym­ryd yr amser, i ddod ar raglen breswyl, mae hefyd yn bwysig bod gwei­th­wyr iechyd proffe­siynol yn gal­lu cyfeirio at hwn­nw oher­wydd mae pobl ar goll ynghylch beth i’w wneud, oher­wydd mae cydran­nau seico-gymdei­tha­sol, mae cydran­nau straen, mae’r holl gydran­nau eraill hyn yn effei­thio ar bobl mewn poen cronig a lles­gedd cronig. A’n har­be­nigedd ni ydy helpu pobl gyda’r prob­le­mau pen­odol hyn­ny: pan fo eu hwyli­au yn effei­thio arnyn nhw, pan fo eu rhyn­g­wei­thre­du cymdei­tha­sol yn effei­thio arnyn nhw, yr holl bethau yna. A does gan ther­a­pïau eraill ddim yr amser, neu efallai’r sgil i allu rheoli’r rheiny yn y modd rydyn ni’n gal­lu gwneud.

Evans: Peth pwysig arall i bobl ei gofio ydy, i’r rhai sydd ddim yn gyfar­wydd â daeary­d­di­aeth Cym­ru cys­tal â chi a fi, mai Powys ydy’r sir fwyaf yn ddaeary­d­dol yng Nghymru.

Kemp: [yn chw­erthin] Ydy, mae hi.

Evans: Gyda’r boblo­gaeth leiaf. Alla’i ddim cofio beth yw’r ystade­gau, na’r nifer o dde­faid i bobl [Kemp yn chw­erthin], ond mae’n uchel iawn. Fel­ly mae’n rhaid i bobl dei­thio pell­teroedd maith gyda chy­dig iawn o drafni­di­aeth gyhoed­dus, er mwyn cael help.

Kemp: Ie, ie. Ac wrth gwrs mae ari­an yn fater pwysig i bobl oher­wydd yn aml mae pobl â phoen cronig a lles­gedd cronig wedi gor­fod rhoi’r gorau i wei­thio neu’n ben­dant mae poten­sial ennill ari­an wedi ei gyfyn­gu, iddyn nhw.

Evans: Dyna Geth­in Kemp, un o arwein­wyr y rha­glen rhe­o­laeth poen a lles­gedd yn y gymuned yn Ystradg­yn­lais yng nghanol­barth Cym­ru. Un o’r cyfra­nog­wyr oedd Toni Williams.

Toni Williams: Mae gen i syn­drom cydymdeim­ladol dys­trof­fi atbly­giad, sydd fel rhyw fath o sglero­sis ymledol (MS — mul­ti­ple scle­ro­sis). Mae gen i sbondyli­tis pelfig. Mae gen i tenosyn­ofi­tis yn y droed dde, ac nid yw’r ped­w­ery­dd a’r pumed disc yn fy nghefn yn gyflawn sy’n achosi clun­w­st (sci­at­i­ca) ac eitha lot o boen cefn hefyd.

Evans: Mae hynny’n eitha rhestr. Am faint ydych chi wedi cael y cyfly­rau hyn?

Williams: Ers 1996, dyna pryd ddechreuodd e.

Evans: Nawr mae hynny’n ddwy fly­nedd ar bymtheg. Fel­ly dwy fly­nedd ar bymtheg yn ddi­wed­darach rydych chi’n dod ar raglen rhe­o­laeth poen.

Williams: Ydw. Ces gyn­nig hwn, i ddweud y gwir, ym Mron­llys ond roedd yn rhaid i chi aros am bum diwrn­od ac yna dod gartref dros y pen­wyth­nos. Gyda phlant bach, er na all­wn i wneud llaw­er gyda nhw, roed­dwn i’n dal yno. Red­den nhw angen mami, roedd mami yno. Fel­ly pan oedd y rha­glen yma ar gael oedd yn cani­atáu i mi fynd gartref, cymerais y cyfle a med­dwl ‘Wel, pam lai? Rydw i wedi byw gyda hwn yn ddigon hir.  Mae angen cael rhy­wun arna i i ddys­gu i mi sut i fyw gyda hwn am amser hir oher­wydd dydy e ddim yn mynd i ffwrdd.’

Evans: Mae hynny’n ddid­dorol. Rydych chi wedi dys­gu sut i fyw gydag e, heb gael gwellhad.

Williams: Pe bai gwell­had, pe bai tabled neu ddull neu law­drini­aeth ble gall­wn i fynd i gael gwell­had o bopeth a mynd yn ôl i wei­thio, a byw’r hyn a edrychir arno fel bywyd nor­mal, yna mi faswn i, oher­wydd amgyf­fred pobl eraill; pan rydych chi’n edrych arna i, dydw i ddim yn edrych fel bod dim byd o’i le arna i.

Evans: Ni fydd pobl sydd heb boen cronig yn deall yn iawn sut mae poen yn effei­thio ar eu bywyd cyfan, a’r bobl o’u ham­gylch, yn hytra­ch na dim ond cael cefn drwg.

Kemp: Mae’n debyg y gal­lech ei gyf­fely­bu i rywun yn swn­ian yn ddiderfyn, mewn ffordd sy’n cnoi. Ac eto, gyda lles­gedd, byth yn teim­lo bod gen­nych chi, neu’r gal­lu, i gynhyrchu’r egni i wneud beth byn­nag rydych chi’n dymuno ei wneud. Ac mae’r math yna o gnoi a swn­ian yn gysylltiedig hefyd â cholli’r hyn yr hof­fech ei wneud ac mae’n gysylltiedig ag ofn o’r hyn mae’r boen yna yn ei olygu, oher­wydd fel arfer, mae poen a lles­gedd, fel mae’n dig­wydd, yn arwyd­dion argyfwng i ddweud bod rhy­w­beth o’i le.

Fel­ly rydyn ni wedi’n dylu­nio, os hof­fech chi, i ymateb yn ofnus i boen ac i ymateb i boen mewn modd argy­fyn­gus, golau glas yn ffla­chio. A phan mae hynny’n dig­wydd, wrth gwrs, mae popeth yn dod i stop, mae bywyd yn sto­pio wrth i ni geisio cael gwared â’r boen, wrth i ni geisio cael gwared â’r lles­gedd. Ac fel­ly mae pobl wedi eu car­charu yn y cylch parhaus hwn. Mae wedi cym­ryd drosodd eu bywyd. Mae wedi cym­ryd drosodd eu med­dwl. Does dim, byd mwy i’w bodolaeth oher­wydd poen yw ei bywyd. Dydw i ddim yn golygu hyn­ny mewn ffordd feir­ni­adol – ond ei fod yn ymd­dan­gos fod poen wedi cym­ryd drosodd.

Williams: Mae wedi effei­thio ar fy mywyd yn fawr iawn. Tas­gau bob dydd; codi o’r gwe­ly yn y bore, i bethau nor­mal bob dydd fel codi yn y bore gyda chur pen a pharhau gyda threfn arfer­ol dyd­di­ol y tŷ – i mi mae hynny’n faich, dim ond med­dwl amdano.

Mae’n effei­thio ar eich med­dwl hefyd. Mae’n chwarae tri­ci­au ar eich med­dwl. Ceisio cofio rhy­w­beth syml fel rhei­d­diadur – dim ond ceisio cofio. Rydych chi’n edrych ar y peth yna a dydych chi ddim yn gwybod beth yw’r gair amdano. Dydych chi ddim yn gal­lu rhoi yn eich med­dwl mai rhei­d­diadur ydy hwn­na ac mae’n rhaid i chi gael hyn­ny allan. Mae mor rhwystredig.

Evans: Mae’n llawn embaras hefyd?

Williams: Ydy, mae e.

Evans: Yn enwedig gydag enwau.

Williams: Ydy mae e. Rydych chi’n gweld cymy­dog; mae ffrind i’r cymy­dog wedi galw. Rydych chi’n gwybod pwy ydyn nhw, rydych chi’n gwybod eu henw, ac rydych chi’n gwybod ble maen nhw’n byw. Ond dydych chi ddim yn gwybod sut i’w ddweud, dydych chi ddim yn gal­lu.  Dydy’ch ymen­ny­dd chi ddim yn dweud wrthych chi beth rydych chi angen ei ddweud.

Evans: Beth mae pobl o’ch amgylch chi – eich ffrindi­au a’ch teu­lu – yn med­dwl o’ch cyflwr?

Williams: Dydw i ddim yn hoffi’r tos­turi. Maen nhw’n trio helpu, maen nhw’n trio deall ond gall neb ddeall sut beth ydy’r boen, sut fath o deim­lad ydy e, pa mor unig rydych chi’n teim­lo ambell waith. Dydyn nhw ddim yn deall. Gal­lan nhw ddim deall oher­wydd dydyn nhw ddim yn byw gyda’r boen, dydyn nhw ddim yn byw yn eich corff chi, fel­ly mae hwnna’n gwesti­wn anodd.

Evans: Ymhen chwech wyth­nos, beth hof­fech chi fod wedi ddigwydd?

Williams: Baswn i’n hof­fi cael gwell amgyf­fred o’r hyn rydw i’n gal­lu ei wneud. Mae hed­diw wedi bod yn ddi­wrn­od o gym­ryd pethau’n araf. Ond ambell waith rydw i wedi med­dwl, ‘Fe wna’ i bopeth mewn un diwrn­od ac yna fory mi wna’i orf­fwys’ – nawr rydw i’n syl­wed­doli fy mod i wedi bod yn gwneud y peth anghy­wir. Fel­ly, bob tro rydyn ni’n dod yma, rydyn ni’n dys­gu rhy­w­beth newydd, sydd, mewn gwiri­onedd, pe baech chi’n med­dwl am y peth, yn syn­nwyr cyf­fredin. Pan rydych chi mewn poen parhaus, dydy e ddim yn bosi­bl i ganolb­wyn­tio. Y cwbl rydych chi am ei wneud yw gorf­fen y dasg rydych chi wedi ei dechrau y gorau gall­wch chi a gorf­fwys. Ond hed­diw maen nhw wedi dweud wrthyn ni bod gwneud chy­dig yn aml yn rhoi deud­dy­dd neu dri i chi o eistedd i lawr a siarad gyda’r plant, siarad gyda’ch cymy­dog, mynd am dro bach yn yr ardd. Dyna’r hyn rydw i’n obei­thio amdano ar ddi­wedd y chwech wyth­nos; ansawdd bywyd gwell i mi.

Evans: Mi siara­da i efo chi eto mewn chwech wythnos.

Williams: Diolch yn fawr iawn.

Kemp: Mae’n bwysig bod pobl yn teim­lo eu bod yn gal­lu dechrau symud eto, a symud mewn ffordd maen nhw’n teim­lo y gal­lan nhw symud. Yn aml iawn bydd pobl yn dechrau gwneud ymar­fer corff a bydd eu symtomau’n cyny­d­du a byd­dan nhw’n cael amser diflas iawn, mewn gwiri­onedd. Fel­ly fy mhrif rôl i ydy helpu pobl i symud mewn ffordd sy’n rhy­w­beth i’w fwyn­hau, yn ymla­ciol a, choeli­wch chi neu bei­dio, yn rhoi pleser, fel bod ymar­fer corff yn hwyl eto ac yn rhyw fath o ddefny­d­di­ol. Fy rôl i ydy dechrau cael pobl i symud. Byd­den ni hefyd, o saf­b­wynt gal­wedi­gaethol, yn edrych ar roi cani­atâd i bobl i allu dechrau pros­es o wneud yr hyn maen nhw’n ei ddy­muno. Pethau fel gwneud gwei­th­garedd bob yn dipyn, gwneud yn siwr bod pobl yn cym­ryd hoe, neu’n cyfnewid rhwng gwei­th­gared­dau yn y ffordd gywir, fel nad ydyn nhw’n gor­wneud. Mae hyn­ny hefyd yn cyn­nwys faint o fewnb­wn syn­hwyredd mae pobl yn ei gael ac ati, oher­wydd yn aml gyda phethau sy’n achosi blind­er, nid yr agwedd gorf­forol ond y straen fed­dyli­ol a’r synau a’r twrw a’r agwed­dau eraill, fel­ly rydyn ni’n cael pobl sy’n symud yn eu hamser eu hun, yn rhe­oli eu gwei­th­gared­dau, fel nad ydyn nhw’n mynd ffwl pelt ac yna wedi ymlâdd.Gwneud popeth ac yna wedi ymlâdd ydy’r syni­ad tu ôl i’r ddi­hareb cael y cyn­haeaf i mewn tra bo’r haul yn tywyn­nu, ond bod hyn yn cael ei ddi­lyn gan dri neu bed­war diwrn­od o les­gedd llwyr. Pan mae pobl yn gwneud hyn mae gand­dyn nhw fywyd anhrefnus tu hwnt a dydyn nhw ddim yn gal­lu cyn­l­lu­nio unrhy­w­beth.  Fel­ly mae gwneud pethau yn eu hamser eu hun yn rhan bwysig iawn.  Mae’n un o’r strate­gaethau ymar­fer­ol cryfaf.

Evans: Ac yn un o’r rhai mwyaf anodd.

Kemp: Mae cym­ryd eich amser yn un o’r rhai mwyaf anodd un. Yn rhan­nol oher­wydd “Rydw i wedi dechrau, fel­ly fe wna i orf­fen”, mae’r math yna o yri­ant yn anodd iawn…. Mae’n ffordd wahanol iawn o redeg eich bywyd. Mae’n golygu gadael tas­gau heb eu cwbl­hau, mae’n golygu seilio tas­gau ar safleoedd a gwei­th­garedd corf­forol pen­odol yn hytra­ch na chw­bl­hau llwyth gwaith sydd wedi ei osod, sef y ffordd rydyn ni’n hof­fi bod oher­wydd mae’n fwy taclus, os ydych chi’n deall be sy gen i.

Evans: Mae’n canolb­wyn­tio ar y dasg, onid ydy?

Kemp: Ydy, ydy, hol­lol gywir, ydy.

Evans: Gair y foment.

Kemp: Yna rydyn ni’n edrych ar elfen­nau ymla­cio. Os ydy pobl mewn stâd o ymladd neu ddi­anc trwy’r amser, bydd eu sys­tem straen yn gwei­thre­du ar y botwm uchaf, ac yn yr hir dymor, sy’n the­o­ri lles­gedd cronig – nid yr unig the­o­ri o bell ffordd – ond mae’n the­o­ri sy’n pwysleisio bod ymateb i straen yn llei­hau dros gyfn­od o amser, fel­ly nid yw lefel cor­ti­sol pobl yn cyd­fynd â gwei­th­garedd mwy­ach. Fel­ly, yn effei­thi­ol, rydych chi’n teimlo’n effro pan does dim rhaid i chi, a phan fo hi’n amser i bara­toi ar gyfer gwei­th­garedd, does gen­nych chi ddim egni oher­wydd bod sys­temau amseru eich corff ddim yn cyd­fynd â hyn­ny. Ac mae hyn i gyd braidd yn ddi­flas hefyd, y math yna o lefel o sut mae eich corff yn cael ei ysgo­gi neu bei­dio. Dydy e ddim yn cyd­fynd â sut y dylai fod oher­wydd mae wedi mynd braidd yn sim­san, yn sylfaenol.

Evans: Fel­ly dyna lles­gedd. Beth ydyn ni wedi ei adael allan?

Kemp: Elfen­nau cael ansawdd dda o gwsg. Mae cwsg yn bwysig iawn, fel mae unrhy­wun sydd ddim yn ei gael yn gwybod. Mae gwybod am, a deall cwsg, deall cylch­droeon, deall sut i ymla­cio, y math­au hyn­ny o fate­ri­on yn eich gal­lu­o­gi chi i gael gwell cyfle i gael cwsg o ansawdd da, sy’n un o’r pethau mewn gwiri­onedd….. Rydw i’n med­dwl pe bae pobl yn mesur ansawdd bywyd [mae’n chw­erthin], ansawdd eu cys­gu fyd­dai e, mewn rhai agwed­dau. Agwedd bwysig iawn wrth gwrs, sy’n tanategu’r egwyd­dor hwn; mae iddo bers­bec­tif seicole­gol cryf iawn. Y ffordd mae bio­leg yr ymen­ny­dd yn gwei­thio, y ffordd mae bio­leg poen yn gwei­thio, yn syl­faenol os hof­fech chi, mae ein arwyd­dion poen yn tei­thio i fyny’r cefn ac yn mynd ar eu hunion i’r ardaloedd yna sy’n gysylltiedig â sut rydyn ni’n teim­lo, yn gysylltiei­dig â bygythi­ad, ac hefyd gydag emosi­wn. Ac os nad ydyn ni ar ben hyn i gyd, i ddefny­d­dio hen der­mi­no­leg, mae’r drysau ar agor i boen i ddod i mewn. Mae hynny’n der­mi­no­leg eitha hen ond yn syl­faenol, os ydy pobl yn teimlo’n ddi­ga­lon, bydd natur amh­le­serus y boen yn effeithio’n fwy arnyn nhw. Os ydyn nhw yn teim­lo bygythi­ad ac yn canolb­wyn­tio ar y boen, bydd y dwys­ter yn cyny­d­du dros gyfn­od o amser. Fel­ly mae llaw­er o’r hyn rydyn nhi’n edrych arno yn ymwneud â sut – y busnes der­byn yma eto – sut ei fod yn iawn i fod â’r cyflwr, ond hefyd llaw­er o ffyrdd o sut i wei­thio ar hwyli­au fel bod peth gwyt­nwch gen­nych chi. Y der­mi­no­leg ydy gwyt­nwch emosiynol, fel­ly pan ddaw pethau amh­le­serus ar eich traws mae gen­nych allu i neidio’n ôl o anawsterau.

Nia: Nia ydw i.

Evans: Ac rydych chi ar y rha­glen rhe­o­laeth poen cronig yn Ystradg­yn­lais ym Mhowys.

Nia: Ydw.

Evans: Ga i ofyn i chi pa gyflwr sydd arnoch chi?

Nia: Mae gen i boen cronig yn fy nghefn.

Evans: Ac am ba hyd ydych chi wedi cael hynny?

Nia: Dros bedair blynedd nawr.

Evans: Sut mae hyn­ny wedi effei­thio arnoch chi?

Nia: Mae wedi newid fy mywyd yn gyfang­w­bl.  Roed­dwn i arfer â bod yn berson hyderus, yn gwneud yr hyn fyd­dai unrhy­wun ifanc yn ei wneud, mynd i gly­bi­au, i bartïon ac yn gwneud llaw­er o ymar­fer corff. Cyn gynt­ed ag y dig­wyd­dodd, dechreuodd pethau waethygu nes bod fy nith chwech oed yn fy helpu i wis­go oher­wydd doed­dwn i ddim yn gal­lu gwis­go fy san­nau a sgidi­au mwy­ach, methu mynd i’r gwaith, methu gyrru, ar fed­dy­gini­aeth yn barhaus, sydd wedi ngadael i mewn niwl parhaus yn fy ymen­ny­dd. [mae’n chw­erthin] Dydw i ddim yn gal­lu cofio geiri­au han­ner yr amser [mae’n chwerthin]

Evans: Beth ydy’ch oedran chi?

Nia: Tri deg un.

Evans: Mae hyn wedi’ch rhwys­tro chi yn anterth eich bywyd mewn gwirionedd.

Nia: Ydy, mae e. Mae wedi effei­thio ar fy mherthy­nas gyda fy nheulu, gyda fy mhart­ner. Roed­dwn i’n lwcus wnes i ond ei gyfar­fod e bythefnos cyn i nghefn i fynd yn ddr­wg. Roed­dwn i’n lwcus ei fod wedi aros gyda mi ond mae ei fywyd e wedi gor­fod newid i fy anghe­nion i, fy nymu­ni­adau i, ddim cymaint o wneud beth mae e’n dymuno’i wneud. Mae llaw­er yn dibyn­nu ar beth alla i ei wneud, beth sy’n bosi­bl yn gorf­forol. Gyda phri­o­di, plant, mae’n dibyn­nu ar beth gall fy nghorff ddy­gy­mod ag e yn y dyfodol.

Evans: Rydych chi’n lwcus iawn i gael rhy­wun sy’n aml­wg yn eich caru chi ddigon i roi fyny â hynny.

Nia: [yn chw­erthin] Ydw. Rydw i wedi gofyn iddo chy­dig o wei­thi­au pam mae e’n dal yma ac rydw i wedi rhoi’r dewis iddo i gerdded i ffwrdd ond rydw i’n ddigon lwcus nad ydy e wedi cerdded i ffwrdd ac ydy, mae o am fy mhri­o­di i. [mae’n chwerthin]

Kemp: Yr hyn sy’n dig­wydd gyda chyflwr ydy ei fod yn eich rhoi chi mewn rôl, neu rydych chi’n cym­ryd rôl neu fan­tell arnoch eich hun, bod gen­nych gyflwr a phan mae pobl am newid, yr hyn maen nhw’n ei ddar­gan­fod ydy ei fod yn eithaf anodd i newid oher­wydd bod y bobl o’u ham­gylch wedi newid i adlewyrchu ble roed­den nhw. Fel­ly mae’r sgili­au cyfathre­bu [yn cyn­nwys] hyf­ford­di­ant pen­dantr­wydd a’r math­au hyn­ny o sgili­au rydyn ni’n siarad amdanyn nhw, a’r gal­lu i ddeall ac hunan-adlewyrchu ychy­dig mwy. Rydyn ni’n addys­gu sgili­au cyfathre­bu er mwyn i bobl ddechrau ail­drafod eu ffini­au oher­wydd, yn ben­dant, os ydy pobl wedi cael gofalu amdanyn nhw gan bobl eraill, os hof­fech chi, ceir sefyll­fa o ordd­iby­ni­aeth o ran y gofal­wr — maen nhw’n teim­lo bod yn rhaid iddyn nhw ofalu.  Fel­ly sut all­wch chi ail­drafod hyn­ny?  Sut all­wch chi ail­drafod ac aden­nill eich annibyniaeth?

Nia: Mae e gor­fod med­dwl bob amser am sut rydw i’n teim­lo. Os awn ni rywle bydd e’n gofyn “Wyt ti’n ocê? All­wn ni wneud hyn?” o hyd.  Mae e’n gwneud yn siwr mod i’n cym­ryd fy nhable­di ar amser ac os ydw i angen cym­ryd mwy o fed­dy­gini­aeth, bydd e’n pwyso arna’i a dweud “Falle dylet ti gym­ryd mwy o fed­dy­gini­aeth tro ‘ma.” Dydyn ni ddim yn byw gyda’n gily­dd fel­ly mae’n effei­thio arnon ni pan rydyn ni’n gweld ein gily­dd, chi’n gwybod. Rydw i’n gadael iddo fyw ei fywyd ei hun, ond oher­wydd nad ydw i’n mynd allan cymaint ac mae e’n mynd allan fel arfer, mae’r ffaith ddi­flas yna yn fy med­dwl i, fydd e’n cwrdd â rhy­wun sydd ddim yn sâl a ngadael i am rywun sydd yn dal yn gal­lu gwneud popeth bydde fe’n gal­lu gwneud gyda rhy­wun sy’n 31 oed.  Yn 31 oed dylech chi fod yn gal­lu mynd allan a mwyn­hau eich hun a dydw i ddim yn gwneud hynny’n aml iawn nawr. [Dim ond] ade­gau prin iawn. [mae’n chwerthin]

Evans: Mae hynny’n rhoi pwysau enfawr ar berthynas.

Nia: Ambell waith, ydy. Chi’n gwybod, rydw i’n teimlo’n euog ac yn med­dwl ‘Ddylen ni fod gyda’n gily­dd? Ydw i’n dinistrio’i fywyd oher­wydd ei fod ‘da fi? Alla’i roi plant iddo fe yn y dyfodol?’ Oher­wydd mae e wir eisie plant, rydw i wir isie nhw. Dydyn ni ddim yn gwybod os all­wn ni eu cael nhw oher­wydd dydw i ddim yn gwybod fyd­dai ‘nghorff i’n gal­lu ymdopi. Mae llaw­er o bwysau arna i’n enwedig, mwy nag arno fe, oher­wydd ambell waith dydy e ddim yn syl­wed­doli beth alla i ei wneud neu ddim ei wneud, chi’n gwybod. Mae’n waith caled ceisio gadael iddo fe wybod na alla i wneud yr hyn rydw i am ei wneud bob amser.

Evans: Nawr rydych chi ar fin cych­wyn y rha­glen rhe­o­laeth poen. Beth oedd eich dis­g­wyli­adau cyn i chi gychwyn?

Nia: Doedd gen i ddim llaw­er o ddis­g­wyli­adau. Rydw i eisi­au gweld beth fyd­da i’n gal­lu ei wneud nes ymlaen. Ar ôl un sesi­wn yn unig, es i allan am ben­wyth­nos gyfan ac rydw i wedi cym­ryd sylw o fy mhoen ond dydw i ddim wedi gadael iddo fy rhe­oli i, ac hyd yn oed ar ôl un diwrn­od, mae hyn­ny wedi helpu, un sesi­wn. Rydw i’n gob­ei­thio nes ymlaen y byddai’n gal­lu rhe­oli fy mhoen yn fed­dyli­ol a phei­dio â gor­fod dibyn­nu ar dable­di oher­wydd rydw i eisi­au cael gwared â nhw. Fel­ly rydw i’n gob­ei­thio erbyn diwedd hyn y byd­da i’n agos at fod heb dable­di, yn enwedig gyda’r flwyd­dyn newydd.

Kemp: Diod­def ydy prif brofi­ad y bobl sydd yn y stâd hon. Maen nhw mewn stâd o ddiod­def sy’n barhaus. Mae’n effei­thio ar eu hwyli­au ac mae’n nhw’n ddi­ga­lon. Mae’r effei­thi­au hyn yn achosi effei­thi­au eraill. Mae eu bywydau’n eitha anhrefnus. Maen nhw’n cael diwrn­odau da pan maen nhw’n gal­lu gwneud llaw­er o bethau, ac yna maen nhw’n dda i ddim – yr hyn rydyn ni’n ei alw yn ‘gor­wneud a lles­gedd’ – ble maen nhw’n dda i ddim am ychy­dig ddy­d­di­au. Mae eu hwyliau’n mynd yn isel fel­ly mae diga­lon­did yn gyf­fredin iawn gyda phoen cronig a lles­gedd cronig. Mae pethau eraill hefyd yn effei­thio ar greu’r gor­wneud a lles­gedd yma: ysgogiad pobl, perf­fei­thrwydd, eisi­au ple­sio pobl eraill, y pethau bach eraill hyn­ny. Dyna’r pethau sy’n ein rhwys­tro rhag gal­lu cym­ryd amser i ni ein hunain a gofalu amdanom ein hunain. Fel­ly mae’r teim­lad amdanom ni yn gywir, sef gwyt­nwch, ond mewn gwiri­onedd, pei­dio â chael y diafol yma ar ein hysgwyddau’n ein chwi­pio ni ymlaen ac yn gwneud i ni wneud pethau hyd yn oed pan nad oes unrhy­wun yn gofyn i ni eu gwneud nhw – mae hynny’n bwysig iawn o bers­bec­tif rheolaeth.

Evans: Gadewch i mi fynd yn ôl i fy ngair y foment mewn rhe­o­laeth: canolb­wyt­nio ar y dasg. Sut ydych chi’n cael hyn­ny allan o sys­tem rhy­wun? Rydw i yma i gyn­nal cyfweli­ad. Mae fy ngwar yn brifo. Ddyl­wn i stopio?

Kemp: Wel, fe allech chi fod wedi cael sgwrs gyda mi a chy­fathre­bu gyda mi [mae’n chw­erthin] bod hynny’n deby­gol o ddig­wydd a byd­den ni wedi gal­lu cym­ryd pethau bob yn dipyn a dweud ‘Wel, bob rhyw bum munud, wnawn ni symud, newid lle, cael sain, lle­o­li­ad gwa­hanol [mae’n chw­erthin] neu ryw­beth fel­ly, cael naws wahanol a byd­den ni wedi gal­lu ei drefnu fel yna fel eich bod chi wedi gal­lu symud. Rhwng y symud, byd­den ni wedi gal­lu gwneud symu­di­adau ymla­cio, synhwyro’r holl ffyrdd rydyn ni wedi siarad amdanyn nhw am sut i ymla­cio. Ond ymlacio’n gorf­forol hefyd, oher­wydd nid ydy ymlacio’n fed­dyli­ol o rei­dr­wydd yr un fath ag ymlacio’r cyhyrau, fel­ly mae dys­gu sut i ymlacio’r cyhyrau ac ati yn rhy­w­beth rydyn ni’n ei wneud ar y rha­glen hefyd. A chym­ryd yr amser allan i syn­hwyro rhy­w­beth ple­serus, cân yr adar, cym­ryd anadl dwfn ac ati, mwynhau’r awyr iach, y tywydd hyfryd rydyn ni’n ei gael yr adeg yma o’r flwyddyn.

Evans: Ie, ond mae hynny’n cym­ryd oddi wrtha i y ffaith fy mod yn mwyn­hau fy hun. Rydw i’n mwyn­hau siarad ‘da chi, rydw i’n mwynhau’r cysyll­ti­ad per­son­ol. Dydw i ddim eisi­au med­dwl, ‘Iawn, beth am gym­ryd amser allan o’r sgwrs hon i fyfyrio’ oher­wydd mae hynny’n dwyn rhy­w­beth rydw i’n ei fwyn­hau oddi arna i.

Kemp: Os fel­ly, o flaen llaw dylech chi fod wedi gwneud llaw­er o waith ar ymar­fer er mwyn creu ymateb awtomataidd, os ydych chi’n deall be sy gen i, fel bod cym­ryd pethau yn araf ac wedi eu grad­dio yn dod yn rhan ohonoch a basech chi’n symud eich safle’n natu­ri­ol. Byd­dech chi’n sylwi’n natu­ri­ol ar y ffordd rydych chi’n dal ten­si­wn a basech chi’n dechrau gwneud addasi­adau mewnol. Ond byd­dai hyn­ny ar ôl ichi wneud y rha­glen ac efal­lai byd­dech yn ei wneud yn eitha da erbyn hynny.

Ond ar yr un pryd, rydw i am ei wneud yn hol­lol glir na all rha­glen­ni rhe­o­laeth poen fod yn gyfr­wng i helpu pobl i fyw bywyd gwiri­on. Dydyn ni ddim yn mynd i adael i chi gym­ryd parac­eta­mol am eich cur pen a chithau’n parhau i daro’ch pen yn erbyn y wal, os ydych chi’n deall be sy’ gen i. Mae ‘na elfen ble bydd yn rhaid i arfe­ri­on newid.

Evans: Dyna Geth­in Kemp, un o arwein­wyr rha­glen rhe­o­laeth poen a lles­gedd yn y gymuned a gyn­helir yn Ysby­ty Gymunedol Ystradg­yn­lais yng nghanol­barth Cymru.

Fel arfer, fe wna’i eich atgof­fa tra’n bod yn cre­du bod y wybo­daeth a’r farn ar Air­ing Pain yn gywir a chadarn yn seiliedig ar y farn orau sydd ar gael, dylech bob amser ymg­y­n­g­hori â’ch gwei­thi­wr iechyd proffe­siynol chi ar unrhyw fater yn ymwneud â’ch iechyd a’ch lles. Ef neu hi ydy’r unig un sy’n eich adna­bod chi a’ch amgylchi­adau ac felly’n gal­lu gweithredu’n briodol ar eich rhan. Cofi­wch y gall­wch lawrl­wytho holl raglen­ni blaenorol Air­ing Pain o painconcern.org.uk, neu gall­wch gael copïau CD yn uniongyr­chol o Pain Con­cern. Mae’r manylion cyswllt, i wneud sylw ar y rha­glen­ni hyn trwy ein blog, bwrdd nege­seuon, ebost,  Face­book, Twit­ter neu ar bapur hefyd ar gael ar ein gwe­fan ac unwaith eto y cyfeiri­ad ydy painconcern.org.uk. Ac i ddys­gu mwy am ganol­fan rhe­o­laeth poen Bron­llys, y rha­glen­ni cymunedol a phreswyl maen nhw’n eu rhedeg, ewch i’w gwe­fan nhw — managingpain.org.uk. Unwaith eto, managingpain.org.uk.

Iawn, chwech wyth­nos yn ddi­wed­darach, Toni a Nia. Alla i eich atgof­fa chi, Toni, o’r hyn ddy­we­doch chi chwech wyth­nos yn ôl? Dywe­doch chi, ‘Yr hyn rydw i’n chwilio amdano ydy gwell ansawdd i’m bywyd.’

Williams: Hyd yn hyn, mae wedi agor fy lly­gaid i reo­laeth poen: sut i ymdopi o ddy­dd i ddy­dd, dul­li­au gwa­hanol, med­dy­gini­aeth gwa­hanol, sut i’w cym­ryd nhw. Mae wedi newid y ffordd rydw i’n med­dwl am leddfu poen, rhe­o­laeth poen ac ie, rydw i’n med­dwl y bydd yn rhoi ansawdd bywyd gwa­hanol i mi oher­wydd rydw i wedi syl­wed­doli ‘mod i’n col­li rhy­w­beth rydw i’n fwyn­hau sef arlunio.

Evans: Ie, pan gerd­dais i mewn i’r grŵp bore ‘ma roed­dech chi’n dan­gos dyfr­l­liw i bobl.

Williams: Ie. Pan ddaethon ni i’r cyfar­fod cyntaf, gofyn­nwyd i ni oedd ‘na unrhy­w­beth roed­den ni arfer â mwyn­hau ei wneud ac y byd­den ni’n hof­fi ei wneud eto, p’un ai oedd hynny’n arlu­nio, ysgrifen­nu, dar­llen, chi’n gwybod, cymdei­tha­su gyda ffrindi­au a med­dyli­ais i ‘Ie, roed­dwn i arfer ag arlu­nio.’  A gwnes i un i fy mam, oedd hi’n ei garu – mae e ar ei wal hi. A des i â llun o’r dar­lun roed­dwn i wedi ei wneud i ddan­gos i’r grŵp, ac roedd un o’r dynion yn y grŵp, Steve, wastad wedi bod eisi­au cael llun o’r cawr yn cys­gu (sleep­ing giant).

Evans: A beth ydy’r cawr yn cysgu?

Nia: Myny­dd ydy e. [mae’n chwerthin]

Williams: [yn chw­erthin] A gorf­fe­nais i iddo fe’r wyth­nos hon a des i ag e i mewn ac roedd e’n hapus iawn.

Evans: Wel, roedd e’n fwy na hapus oher­wydd gwe­lais i hyn­ny a chly­wais i e. Ond rydych chi wedi dechrau arlu­nio eto oher­wydd y grŵp hwn?

Williams: Ydw. Mae’r grŵp wedi nid yn unig ein hat­gof­fa efal­lai ein bod yn gal­lu gwneud ychy­dig bach mwy petawn ni’n trio. Mae’n rhaid i chi wybod eich cyfyn­giadau. Dydych chi ddim yn gwneud unrhy­w­beth sy’n mynd i’ch brifo chi oher­wydd does dim pwynt dod yma os ydych chi’n mynd i wneud ymar­fer corff neu unrhy­w­beth sy’n golygu’ch bod yn mynd am yn ôl dair wyth­nos. Ond trwy wneud pethau bob yn dipyn, rhy­w­beth ddys­gais i yn y grŵp, a dealltwriaeth o’m sal­wch, rydw i wedi llwyd­do. Rydw i wir wedi mwynhau’n fawr a byd­da i’n gwneud mwy.

Evans: Nia, os alla i eich atgof­fa chi o’r hyn ddy­we­doch chi yr holl wyth­nosau hynny’n ôl. Yn gyntaf siaradoch chi am y ffordd roedd yn effei­thio ar y berthy­nas gyda’ch teu­lu a’ch part­ner.  Ydy hyn­ny wedi newid?

Nia: Ddim cymaint ag oed­dwn i wedi gob­ei­thio. Mae fy mhart­ner yn dal i fed­dwl ei fod yn od fy mod i’n dod yma. Ond pan eisted­dais i lawr gydag e a dweud wrtho beth roed­den ni’n ei wneud, dywe­dodd, ‘Wel, dylet ti fod wedi dweud wrtha i ynghynt a mi faswn i wedi cael mwy o ddealltwriaeth o’r hyn rydych chi’n ei wneud yn y grŵp.’ Fel­ly wrth i mi gyfathre­bu – rhy­w­beth ddys­gais i ar y rha­glen, sut i gyfathre­bu gyda fy mhart­ner a ‘nheulu – mae e’n deall. Faswn i’n hof­fi mwy allan ohono fe, ond mae’n rhaid i mi gyfathre­bu mwy, fel­ly rydw i wedi dys­gu bod cyfathrebu’n bwysig.

Evans: Felly’r brob­lem oedd nid ei fod e ddim yn deall ond chi ddim yn siarad ag e.

Nia: Ie, dyna ni, ie, oher­wydd dydw i ddim eisi­au dweud fy mhrob­le­nau wrtho fe. Rydw i wedi dys­gu, trwy’r rha­glen, ei fod yn iawn i ran­nu gydag e sut rydw i’n teim­lo ac i rannu’r wybo­daeth am y rha­glen gydag e fel bod gand­do well dealltwriaeth o’r hyn rydw i’n mynd trwyd­do a’r budd rydw i’n ei gael wrth fynd i’r grŵp. Oher­wydd byd­dai e’n dweud, ‘O, ti’n mynd i ther­a­pi.’  A baswn i’n dweud, ‘Nid cyfar­fod AA ydy e.’ Ond yn y pen draw yn dweud wrtho fe, ‘Dyma beth rydyn ni’n ei wneud, dyma beth rydyn ni’n ei ddys­gu, i mi mae dys­gu hyn yn golygu bydd gwell ansawdd bywyd ‘da ni pan briod­wn ni a chael dyfodol gyda’n gily­dd.’ Fel­ly yn rad­dol mae e’n deall ond mae’n bros­es sy’n rhaid i’r ddau ohonon ni fynd trwodd gyda’n gily­dd, a byd­dwn ni ddim yn gal­lu cyflawni hyn­ny mewn wyth wyth­nos. Bydd yn bros­es fydd yn dig­wydd trwy gydol ein bywydau gyda’n gily­dd o siarad am beth sy’n mynd ymlaen gyda fy sym­tomau a sut y gall­wn ni eu rhe­oli am y gorau gyda’n gily­dd, nid fi yn eu rhe­oli ar fy mhen fy hun bob amser.

Evans: Ga i eich atgof­fa o’r geiri­au ddy­we­doch chi wrtha i chwech wyth­nos yn ôl? Dywe­doch chi, ‘Rydw i’n gob­ei­thio y byddai’n gal­lu rhe­oli fy mhoen yn fed­dyli­ol a phei­dio â gor­fod dibyn­nu ar dable­di. Erbyn diwedd y rha­glen rhe­o­laeth poen hon, rydw i am fod yn agos at fod yn rhy­dd o dabledi.’

Nia: Dydw i ddim yn agos at fod yn rhy­dd o dable­di ond mae’r rha­glen hon wedi fy nys­gu y gal­laf fod yn rhy­dd o dable­di. Ond mae wyth wyth­nos yn amser gwiri­on i gyfyn­gu fy hun i geisio gware­du fy holl fed­dy­gini­aeth gyda’i gily­dd. Mae’n mynd i gym­ryd llaw­er hirach ond rydw i’n symud ymlaen trwy wneud apwyn­ti­ad gydag un o’r cyn­g­hor­wyr i fy helpu i lwyd­do. Fydd e ddim yn dig­wydd mewn wyth wyth­nos, rydw i wedi syl­wed­doli hyn­ny. Mae’n bros­es hir i ddod oddi ar eich holl dable­di, ond rydw i’n iawn gyda hyn­ny. Rydw i wedi dys­gu na ellir gwneud unrhy­w­beth mewn byr amser.

Evans: Ydy hynny’n rhan o’r rha­glen­nu, os hof­fech chi, y byd­dwch chi’n dys­gu rhe­oli eich disgwyliadau?

Nia: Ydy, ydy, rydyn ni wedi dys­gu rhe­oli ein dis­g­wyli­adau a’i bod yn iawn i ddweud, ‘Na, dydy hwn ddim i mi. Mae’n rhaid i mi edrych ar ôl fy hun yn well.’ Mae’r rha­glen wedi helpu rheoli’ch pros­es yn feddyliol.

Evans: Toni, fyd­dech chi’n argymell y rha­glen hon i bobl eraill?

Williams: Baswn. Pan ddechreuodd e, y diwrn­od cyntaf ddes i, ro’n i’n med­dwl ‘Beth ydw i’n wneud yma?’ Ond petawn i heb ddod, faswn i ddim wedi cyfar­fod y grŵp o bobl yma oher­wydd mi ddes i yma’n nabod neb ond yn gadael gyda llaw­er o ffrindiau.

Evans: Un peth arall rydw i wedi syl­wi arno ydy bod llaw­er o chw­erthin yma, hyd yn oed rhai jôcs budr.

Williams: Oes [chw­erthin], oher­wydd rydyn ni wedi dod i nabod ein gily­dd yn dda iawn. Mae gen­nym ni i gyd yr un sym­tomau, efal­lai ddim yr un sal­wch. Rydyn ni i gyda yma am yr un rheswm, ac mae’n dda i chw­erthin. Fel­ly rydyn ni wedi dod i nabod ein gily­dd, ac rydw i’n mynd i gol­li pawb. Hed­diw ydy’r diwrn­od olaf ac rydw i’n mynd i gol­li dod yma ar ddy­dd Gwen­er a chy­far­fod pawb.

Evans: Ydych chi’n med­dwl fydd hynny’n broblem?

Williams: Na, oher­wydd rydw i’n siwr y byd­dwn ni’n gweld ein gily­dd, wrth basio, yn siopa, yn y dref – wnawn ni weld ein gily­dd. Yr athra­won – maen nhw ar y ffôn, fel­ly dydych chi ddim ar eich pen eich hun. Dydych chi ddim ar eich pen eich hun. Dyma’r diwrn­od olaf i ni ddod yma a chy­far­fod yma, ond fyd­dwn ni ddim ar ein pen ein hun.

Evans: A byd­dwch chi’n cael gwa­hod­di­ad i ddod yn ôl mewn tri mis.

Williams: Ie, byd­dwn ni yn, ie.

Nia: Par­ti. [chw­erthin]

Williams: Methu aros.

Nia: Diwrn­od allan.

Williams: Ie. [chw­erthin]


Cyfran­wyr:

  • Geth­in Kemp, Ffi­sio­ther­a­py­dd ac arweiny­dd Rha­glen Rhe­o­laeth Poen
  • Toni Williams, cyfranogwr
  • Nia, cyfra­nog­wr.

Comments

Comments are closed.

https://painconcern.org.uk/cordless-car-vacuum-cleaner-eraclean-best-handheld-vacuum/
https://painconcern.org.uk/cordless-car-vacuum-cleaner-eraclean-best-handheld-vacuum/ https://painconcern.org.uk/sex-toys-in-india-best-adult-products-online-sex-toys-store-for-men-woman/